5.2 Πώς να την εφαρμόσετε στην πράξη
Πώς να εφαρμόσετε την ενημερωμένη στο τραύμα αθλητική πρακτική
Πριν εμβαθύνουμε σε πρακτικές στρατηγικές, ας ξεκινήσουμε με τις πέντε αρχές που διέπουν κάθε ενημερωμένη στο τραύμα πρακτική:
- Ασφάλεια: Η σωματική και ψυχολογική ασφάλεια είναι προτεραιότητα σε κάθε συνάντηση
- Αξιοπιστία: Σαφής, ειλικρινής επικοινωνία, συνέπεια και διαφάνεια
- Επιλογή & Έλεγχος: Οι επιζώντες/σες διατηρούν τον πλήρη έλεγχο της συμμετοχής και του σώματός τους
- Συνεργασία: Οι επαγγελματίες εργάζονται “με” τα θύματα, όχι “για” ή “σε” αυτά
- Ενδυνάμωση: Η πρακτική αναγνωρίζει και αξιοποιεί τα δυνατά σημεία των επιζώντων/σών
Αυτές οι αρχές είναι σημαντικό να καθοδηγούν κάθε απόφαση που παίρνετε: από τον τρόπο που μιλάτε, μέχρι τον τρόπο που δομείτε μια συνάντηση και τον τρόπο που την ολοκληρώνετε (Substance Abuse and Mental Health Services Administration [SAMHSA], 2014).
Πριν από την αθλητική/προπονητική συνάντηση:
Διασφαλίστε συνθήκες ασφάλειας και σταθερότητας
Η εμπορία ανθρώπων συνήθως περιλαμβάνει σοβαρή απώλεια ελέγχου, αβεβαιότητα και καταπάτηση του δικαιώματος στην αυτοδιάθεση του σώματος. Όταν οι επιζώντες/σες εισέρχονται σε ένα αθλητικό περιβάλλον, μπορεί να βρίσκονται σε κατάσταση υπερεπαγρύπνησης για κινδύνους ή να δείχνουν απόμακροι/ες. Η παροχή ενός προβλέψιμου και ήρεμου πλαισίου με εξατομικευμένες δυνατότητες συμμετοχής, εξουδετερώνει στην πράξη το μαθημένο αίσθημα του φόβου και της ανασφάλειας. Οι έρευνες γύρω από την ενημερωμένη στο τραύμα υποστήριξη αναδεικνύουν ότι η συμμετοχή και η ανακούφιση ξεκινά μόνο όταν τα συμμετέχοντα άτομα νιώσουν ασφαλή και κυρίαρχα των επιλογών τους (SAMHSA, 2014). Όταν τα άτομα γνωρίζουν τι να περιμένουν, αντιλαμβάνονται ότι έχουν επιλογές και διαπιστώνουν ότι οι προτιμήσεις τους έχουν σημασία, αρχίζουν να ξαναχτίζουν την εμπιστοσύνη τους, πρώτα στον χώρο και στη συνέχεια στον εαυτό τους.
Διαμορφώστε ένα συνεπές πλαίσιο
Προγραμματίστε συναντήσεις την ίδια ώρα και στον ίδιο χώρο κάθε εβδομάδα. Χρησιμοποιήστε τον/την ίδιο/ίδια συντονιστή/τρια όποτε είναι δυνατόν και επικοινωνήστε τυχόν αλλαγές στα συμμετέχοντα άτομα (SAMHSA, 2014). Η προβλεψιμότητα μειώνει το άγχος και ενισχύει την αίσθηση ελέγχου των επιζώντων/σών - ένα στοιχείο κρίσιμο για άτομα που έχουν υποστεί εξαναγκασμό και ακραία αβεβαιότητα σε συνθήκες εκμετάλλευσης.
Δημιουργήστε ένα φιλόξενο περιβάλλον
Φροντίστε για τη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος φωτεινού και ήρεμου, που δεν προκαλεί αίσθημα απειλής. Οι χώροι των αποδυτηρίων πρέπει να εγγυώνται την ιδιωτικότητα και τον σεβασμό της αξιοπρέπειας των ατόμων. Όπου κρίνεται απαραίτητο για πολιτισμικούς ή προσωπικούς λόγους, οργανώστε τμήματα με βάση το φύλο ή αποκλειστικά για γυναίκες. Αποφύγετε τον συνωστισμό εξασφαλίζοντας άνεση κίνησης, περιορίστε τον θόρυβο και παρέχετε πρόσβαση σε ήσυχα σημεία σε περίπτωση που τα συμμετέχοντα άτομα αισθανθούν πίεση.
Λάβετε υπόψη τις ανάγκες που σχετίζονται με το φύλο, τον πολιτισμό και τη θρησκεία
Κάποιοι/ες επιζώντες/σες μπορεί να αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια σε τμήματα μόνο για γυναίκες, ενώ άλλα άτομα ίσως χρειάζονται πρόσβαση σε χώρους προσευχής. Ρωτήστε και σεβαστείτε τις προτιμήσεις τους.
Προσφέρετε επιλογές έναρξης με χαμηλές απαιτήσεις
Προετοιμάστε εναλλακτικές λύσεις πριν από την έναρξη της δραστηριότητας, π.χ. εναλλακτικές κινήσεις χαμηλής έντασης, τη δυνατότητα παρακολούθησης, ασκήσεις χαμηλής έντασης και την επιλογή να μην συμμετάσχουν. Αυτό δείχνει στα άτομα ότι οι ανάγκες τους θα γίνουν σεβαστές (Altun, 2017).
Παρέχετε άμεση και σύντομη ψυχολογική υποστήριξη
Σε συνεργασία με ψυχολόγους ή κοινωνικούς/κές λειτουργούς, εξασφαλίστε τη φυσική τους παρουσία στη συνεδρία ή τη δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας μαζί τους. Η συμβολή τους λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας εάν κάποιος/α συμμετέχων/ουσα βιώσει συναισθηματική φόρτιση, επιτρέποντας στους/στις προπονητές/τριες να παραμείνουν προσηλωμένοι/ες στο αθλητικό σκέλος του προγράμματος τους (SAMHSA, 2014).
Ακολουθήστε δεοντολογικές πρακτικές κατά τη συλλογή πληροφοριών
Ζητήστε από τον φορέα υλοποίησης ή τους/τιςυπεύθυνους/ες κοινωνικούς/ές λειτουργούς αν υπάρχουν γενικές πληροφορίες σχετικά με το ιστορικό τραυματικών εμπειριών των συμμετεχόντων, χωρίς να αναφερθείτε συγκεκριμένα σε άτομα. Αυτό σας βοηθά να προβλέψετε τα ερεθίσματα που μπορεί να προκαλέσουν συναισθηματική αντίδραση και να προετοιμάσετε τις απαραίτητες προσαρμογές, χωρίς να στιγματίσετε κανέναν.
Φροντίστε για την κατάλληλη ενημέρωση του προσωπικού και των μελών της ομάδας
Ενημερώστε εκ των προτέρων τους/τις βοηθούς και εθελοντές/τριες για την πιθανή συμμετοχή ατόμων με τραυματικές εμπειρίες. Δεν απαιτείται η κοινοποίηση προσωπικών λεπτομερειών· επικεντρωθείτε στις απαραίτητες πληροφορίες που πρέπει να διαθέτει η προπονητική ομάδα και στις προσαρμογές που πρέπει να γίνουν.
Μην επιβάλλετε αυστηρούς κανόνες παρουσίας και μην απαιτείτε εξηγήσεις για τις απουσίες
Οι επιζώντες/σες συχνά έρχονται αντιμέτωποι/ες με απρόβλεπτες δυσκολίες —όπως υποτροπές στην ψυχική τους κατάσταση, εκκρεμείς νομικές διαδικασίες ή ζητήματα προσωπικής ασφάλειας— οι οποίες δυσχεραίνουν την τακτική συμμετοχή τους.
Μην χρησιμοποιείτε ανταγωνιστικές μεθόδους ή πίεση για να «ενθαρρύνετε» τη συμμετοχή
Εκφράσεις όπως «Οφείλεις να δείξεις δέσμευση» ή «Η απουσία σου δείχνει έλλειψη σοβαρότητας» ανακαλούν εμπειρίες εξαναγκασμού και κλονίζουν τη σχέση εμπιστοσύνης (Altun, 2017).
Μην υποθέτετε ότι όλοι οι επιζώντες/ώσες έχουν τις ίδιες επιθυμίες και προτιμήσεις
Ορισμένοι ενδέχεται να επιλέγουν άνδρες προπονητές, ενώ άλλοι/ες ίσως αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια με γυναίκες συντονίστριες. Αντίστοιχα, κάποια άτομα μπορεί να προτιμούν την ομαδική δραστηριότητα, ενώ άλλα ίσως έχουν ανάγκη από ατομικές προπονήσεις στην αρχή.
Μην αφήνετε μόνα τους τα επιζώντα άτομα σε ένα μη ασφαλές ή υπερδιεγερτικό περιβάλλον
Τα έντονα φώτα, η δυνατή μουσική ή οι κλειστοί χώροι ενδέχεται να πυροδοτήσουν κρίσεις άγχους ή πανικού που συνδέονται με το παρελθόν της εκμετάλλευσης.
Κατά τη διάρκεια των αθλητικών/προπονητικών συναντήσεων:
Συντονίστε τις δραστηριότητες με ενσυναίσθηση, επιδεικνύοντας προσαρμοστικότητα και προσφέροντας πάντα τη δυνατότητα επιλογής
Κατά τη διάρκεια της άσκησης, οι συμμετέχοντες/χουσες ενδέχεται να παρουσιάσουν υπερεπαγρύπνηση ή τάσεις αποστασιοποίησης, νιώθοντας ξαφνικά εκτεθειμένοι/ες σε κίνδυνο. Οι επιζώντες/σες μπορεί ξαφνικά να αναστατωθούν από έναν ήχο, μια συγκεκριμένη κίνηση ή μια σωματική αίσθηση που ασυνείδητα τους θυμίζει την εκμετάλλευση. Παράλληλα, λόγω του εξαναγκασμού και της σωματικής βίας που υπέστησαν από τους θύτες, οι επιζώντες/σες έχουν εσωτερικεύσει την πεποίθηση ότι δεν έχουν τον έλεγχο του σώματός τους, καθώς η αυτονομία τους είχε καταπατηθεί.
Η έρευνα σχετικά με την ενημερωμένη στο τραύμα άσκηση δείχνει ότι, όταν στις επιζώσες παρέχεται αυτονομία, συμμετέχουν μαζί με άλλους (αίσθημα ότι ανήκουν σε μια ομάδα) και βιώνουν υποστήριξη με υπομονή, τα αποτελέσματα βελτιώνονται σημαντικά: παρατηρείται μείωση των συμπτωμάτων του PTSD, του άγχους και της εμμονικής σκέψης, καθώς και αύξηση της αυτοσυμπόνιας και της ποιότητας του ύπνου (Kelly et al., 2023; Pebole et al., 2021; van Reekum et al., 2021).
Χρησιμοποιήστε ήρεμη, σαφή και θετική επικοινωνία
Μιλήστε με σταθερό και ήρεμο τόνο. Δώστε απλές, σαφείς οδηγίες, π.χ., ««Σε λίγο, πρόκειται να σηκωθούμε αργά. Εφόσον αισθάνεστε έτοιμοι και έτοιμες, μπορείτε να τινάξετε ελαφρά τα χέρια σας.»Αποφύγετε τις απότομες εντολές, τις φωνές ή τη γλώσσα στρατιωτικού τύπου.
Εξασφαλίστε εναλλακτικές μορφές συμμετοχής
Στο πλαίσιο κάθε άσκησης, προσφέρετε εναλλακτικές δυνατότητες, π.χ.«Μπορείτε να συνεργαστείτε με κάποιο άτομο ή να δουλέψετε μόνοι/ες σας. Μπορείτε να κάνετε την πλήρη κίνηση, μια πιο ήπια εκδοχή ή απλώς να παρατηρήσετε. Η απόφαση είναι δική σας.»Αυτή η επαναλαμβανόμενη έμφαση στην δυνατότητα επιλογής χτίζει την αυτονομία και εξουδετερώνει το αίσθημα αδυναμίας που βίωσαν οι επιζώντες/σες εμπορίας ανθρώπων.
Χρησιμοποιείτε διατυπώσεις που προϋποθέτουν τη συγκατάθεση των μελών
Πριν από οποιαδήποτε σωματική δραστηριότητα ή επαφή, ακόμη και για μια απλή χειρονομία ενθάρρυνσης, ζητήστε ρητά την άδεια των συμμετεχόντων/χουσών, π.χ.«Μου επιτρέπεις να σου δείξω την κίνηση με ένα ελαφρύ άγγιγμα;», «Είναι εντάξει αν σταθούμε πιο κοντά ο ένας στον άλλον;».Με αυτόν τον τρόπο, οι επιζώντες/σες εμπεδώνουν ότι έχουν την πλήρη κυριότητα του σώματός τους και ότι εσείς, ως επαγγελματίες, αναγνωρίζετε και σέβεστε τα προσωπικά τους όρια.
Προταιρεοποιείστε την συνεργασία έναντι του ανταγωνισμού
Σχεδιάστε δραστηριότητες που χτίζουν σύνδεση όπως διατάσεις σε ζευγάρια, ομαδικές ασκήσεις αναπνοής ή ασκήσεις σε κύκλο,όπου κανείς δεν βρίσκεται «μπροστά». Τα ανταγωνιστικά παιχνίδα ενδέχεται να προκαλέσουν συναισθήματα ντροπής ή καταστάσεις υπερεπαγρύπνησης στους/στις επιζώντες/σες εμπορίας ανθρώπων.
Συνδυάστε τη σωματική άσκηση με τεχνικές αυτορρύθμισης
Εντάξτε στη φυσική δραστηριότητα μεθόδους γείωσης (grounding), όπως ασκήσεις αναπνοής, πρακτικές αισθητηριακής αντίληψης («Εστιάστε στην επαφή των πελμάτων σας με το έδαφος») και διαστήματα ηρεμίας ή χρήσης χαλαρωτικής μουσικής. Οι τεχνικές αυτές διευκολύνουν τους/τις συμμετέχοντες/χουσες να αποκαταστήσουν τη σύνδεση με το σώμα τους μέσα σε ένα πλαίσιο ασφάλειας.
Εντοπίστε έγκαιρα τις αντιδράσεις που σχετίζονται με το τραύμα και προσαρμόστε τη δραστηριότητα
Ενδείξεις έντονης αναστάτωσης μπορεί να είναι η σωματική ακινησία (πάγωμα), το τρέμουλο, η αποσύνδεση (όπως το απλανές βλέμμα), η ταχύπνοια ή η ξαφνική απομόνωση ενός ατόμου. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ρίξτε ψύχραιμα τους ρυθμούς, προτείνετε μια άσκηση γείωσης ή παροτρύνετε στον/στην συμμετέχοντα/χουσα να πάρει μια στιγμή ηρεμίας, π.χ.«Βλέπω ότι ίσως αισθάνεσαι κάποια δυσφορία αυτή τη στιγμή. Θα ήθελες να σταματήσεις για λίγο ή προτιμάς να συνεχίσουμε με μια πιο ήρεμη άσκηση;».
Περιορίστε ή εξαλείψτε τα ερεθίσματα που μπορεί να πυροδοτήσουν το τραύμα
Στα αρχικά στάδια, αποφύγετε ασκήσεις όπου οι συμμετέχοντες/χουσες καλούνται να κλείσουν τα μάτια τους, να ξαπλώσουν στο έδαφος —κάτι που ενδέχεται να τους κάνει να νιώσουν εκτεθειμένοι/ες— ή να αλλάζουν θέση απότομα. Περιορίστε στο ελάχιστο τους έντονους θορύβους και τη χρήση σκοτεινών χώρων, και αποκλείστε δραστηριότητες που απαιτούν περιορισμό (το να κρατά κάποιος τον άλλον κάτω ή περιορίζει με το σώμα του).
Αποφύγετε τις υψηλές εντάσεις στη φωνή, τη χρήση επιθετικού λόγου και τη διαμόρφωση ενός πιεστικού κλίματος που δεν επιτρέπει εξαιρέσεις ή "δικαιολογίες"
Για τους/τις επιζώντες/σες, τέτοιες πρακτικές αναπαράγουν τις μεθόδους επιβολής και ελέγχου που χρησιμοποιούσαν οι θύτες κατά την περίοδο της εκμετάλλευσής.
Μην πιέζετε τα άτομα για οποιαδήποτε μορφή σωματικής αλληλεπίδρασης
Ακόμη και μια κίνηση ενθάρρυνσης, όπως ένα άγγιγμα στον ώμο, ενδέχεται να προκαλέσει κρίση πανικού σε επιζώντες/σες με ιστορικό σωματικής παραβίασης.
Μην κάνετε υποθέσεις για τις ικανότητες των συμμετεχόντων/χουσών
Επιζώντες/σες που δείχνουν σωματικά ισχυροί/ές ενδέχεται να βιώνουν εσωτερική ευαλωτότητα, ενώ άτομα που δείχνουν απόμακρα μπορεί να κρύβουν τεράστια ψυχικά αποθέματα. Αποφύγετε διατυπώσεις του τύπου:«Πάμε, μπορείς να τα πας καλύτερα.»ή«Μην ντρέπεσαι».“.
Αποφύγετε τις ερωτήσεις προσωπικής φύσεως και μην πιέζετε τους/τις συμμετέχοντες/χουσες να μοιραστούν τις εμπειρίες τους.
Ερωτήσεις όπως«Ποια είναι η καταγωγή σου;» «Γιατί απέχεις από τη δραστηριότητα;»ή«Έχεις οικογένεια;»ενδέχεται να εκληφθούν ως ανάκριση, προκαλώντας έντονες μετατραυματικές αντιδράσεις.
Μην αγνοείτε τα σημάδια δυσφορίας και μην προσπαθείτε να τα παραβλέψετε
Σε περίπτωση που παρατηρήσετε σωματική ακινησία (πάγωμα), τάσεις αποσύνδεσης ή εμφανή σημάδια αναστάτωσης, διακόψτε τη δραστηριότητα και παρέχετε υποστήριξη — μην επιμένετε να συνεχίσει.
Μην δημιουργείτε πίεση από τους συνομηλίκους ή δημόσια κριτική
Η παροχή σχολίων μπροστά σε όλη την ομάδα, η ξεχωριστή αναφορά σε ένα άτομο για επιβράβευση ή υπόδειξη λαθών, καθώς και οι δραστηριότητες όπου τα συμμετέχοντα άτομα εκτίθενται στο βλέμμα των υπολοίπων, μπορεί να προκαλέσουν έντονη ντροπή.
Μετά την αθλητική/προπονητική συνάντηση:
Υποστήριξη της γείωσης, της αναστοχαστικής σκέψης και της συνέχειας
Η ολοκλήρωση της συνάντησης είναι εξίσου σημαντική με την έναρξή της. Το νευρικό σύστημα των επιζώντων/ουσών παραμένει σε υπερδιέγερση κατά τη σωματική άσκηση αλλά και αμέσως μετά. Χωρίς ένα ήρεμο κλείσιμο, τα άτομα μπορεί να φύγουν σε κατάσταση συναισθηματικής απορρύθμισης, νιώθοντας άγχος, υπερένταση ή ψυχικό μούδιασμα. Κάτι τέτοιο ενδέχεται να οδηγήσει σε επίμονες αρνητικές σκέψεις, διαταραχές ύπνου ή άρνηση συμμετοχής στο μέλλον (Pebole et al., 2021; Vigue et al., 2023). Επιπλέον, η εμπορία ανθρώπων χαρακτηρίζεται από την εμπειρία της προδοσίας και της ξαφνικής εγκατάλειψης: οι θύτες εξαφανίζονται, τα συστήματα υποστήριξης καταρρέουν. Όταν ένας/μια προπονητής/τρια απουσιάσει αδικαιολόγητα ή αμελήσει την επικοινωνία, οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες το βιώνουν ως εκ νέου εγκατάλειψη, γεγονός που καταστρέφει την αξιοπιστία του προγράμματος. Αντίθετα, ένα σταθερό και υποστηρικτικό κλείσιμο λειτουργεί ως αντίδοτο στο τραύμα της απόρριψης και θέτει τις βάσεις για έναν ασφαλή δεσμό εμπιστοσύνης. (Makawa et al., 2025).
Έρευνες σχετικά με επιζώντες έμφυλης βίας που συμμετέχουν σε προγράμματα αθλητισμού για την ανάπτυξη δείχνουν ότι η αλληλοϋποστήριξη, οι συζητήσεις χωρίς επικριτική στάση και ο οργανωμένος αναστοχασμός ενισχύουν σημαντικά την ανθεκτικότητα και το αίσθημα της κοινότητας (Vigue et al., 2023).
Ολοκληρώστε με μια χαλαρωτική ρουτίνα
Κλείνοντας, αφιερώστε τα τελευταία 5 έως 10 λεπτά σε ασκήσεις γείωσης: ασκήσεις ρυθμικής αναπνοής, ήπιες διατάσεις, χαλάρωση στο έδαφος —εφόσον οι συμμετέχοντες/χουσες αισθάνονται ασφαλείς με αυτή τη θέση— ή η τήρηση ενός λεπτού σιγής.
Υιοθετήστε έναν ήπιο τρόπο έκφρασης, χρησιμοποιώντας διατυπώσεις όπως:«Επιτρέψτε στην αναπνοή σας να βρει τον φυσικό της ρυθμό και να ηρεμήσει. Νιώστε τη σταθερότητα του εδάφους που σας στηρίζει. Βρίσκεστε σε ένα ασφαλές περιβάλλον.»”
Η πρακτική αυτή διευκολύνει τη μετάβαση των συμμετεχόντων/χουσών από την υπερδιέγερση της άσκησης σε μια κατάσταση εσωτερικής γαλήνης και σταθερότητας.
Προτείνετε μια προαιρετική συζήτηση για την επεξεργασία όσων βιώθηκαν κατά την άσκηση
Παρέχετε εναλλακτικά μέσα μη λεκτικής έκφρασης, ώστε οι συμμετέχοντες/χουσες να μπορούν να εξωτερικεύσουν τη συναισθηματική τους κατάσταση χωρίς την πίεση της προφορικής εξομολόγησης: τοποθετώντας μάρκες σε ένα βάζο (π.χ. πράσινο για θετική εμπειρία, κίτρινο για ουδέτερη, κόκκινο για μια απαιτητική στιγμή), ζωγραφίζοντας ή κάνοντας απλά σήματα με τα χέρια (αντίχειρας προς τα πάνω/μέση/κάτω). Δείξτε απόλυτο σεβασμό στη σιωπή και αποφύγετε να ασκήσετε πίεση σε οποιοδήποτε άτομο για να πάρει τον λόγο.
Κάντε μια σύντομη ανασκόπηση της διάθεσης των μελών της ομάδας
Εφόσον οι συνθήκες το επιτρέπουν, απευθυνθείτε σε κάθε συμμετέχοντα/χουσα με διακριτικό και ήρεμο τόνο φωνής
“Πώς αισθάνεσαι; Χρειάζεσαι κάτι πριν φύγεις;“
Ακούστε με αποδοχή και χωρίς επικριτική διάθεση. Σε περίπτωση που κάποιος/α συμμετέχων/χουσα εκφράσει αναστάτωση, αναγνωρίστε το συναίσθημα του/της:
“«Είναι απόλυτα κατανοητό αυτό που νιώθεις. Η σημερινή συνάντηση ήταν απαιτητική και το χειρίστηκες πολύ καλά.»”
Προσφερθείτε να τους/τις φέρετε σε επαφή με έναν/μια ψυχολόγο ή κοινωνικό λειτουργό.
Διασφαλίστε την τήρηση του απορρήτου και της εμπιστευτικότητας
Κάθε ανησυχητική ένδειξη —όπως επεισόδια πανικού, παρατεταμένη θλίψη ή τάσεις αποσύνδεσης— οφείλει να τεκμηριώνεται και να κοινοποιείται αποκλειστικά στους/στις αρμόδιους/ες επαγγελματίες υποστήριξης. Η διαδικασία αυτή πρέπει να πραγματοποιείται με την πλήρη ενημέρωση και τη ρητή συγκατάθεση των συμμετεχόντων/χουσών.
Διασφαλίστε τη σταθερότητα και τη συνέχεια
Ολοκληρώστε τη συνάντηση ενημερώνοντας τους/τις συμμετέχοντες/χουσες για την επόμενη προγραμματισμένη συνεδρία:
“Θα συναντηθούμε εδώ την επόμενη εβδομάδα την ίδια ώρα. Ανυπομονώ να σας δω..”
Η προβλεψιμότητα του πλαισίου και η σταθερή σας παρουσία αποτελούν τα θεμέλια για την οικοδόμηση μιας σχέσης εμπιστοσύνης σε βάθος χρόνου.
Μην απαιτείτε προφορική ανατροφοδότηση
Μερικοί επιζώντες δεν είναι έτοιμοι να μιλήσουν· το να τους πιέζουμε να μοιραστούν τις σκέψεις τους μπορεί να θεωρηθεί παραβιαστικό.
Μην κουτσομπολεύετε
Μην κουτσομπολεύετε και μην σχολιάζετε τη συμπεριφορά οποιουδήποτε μέλους με τα υπόλοιπα άτομα της ομάδας. Η τήρηση του απορρήτου αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για τη δημιουργία μιας σχέσης εμπιστοσύνης.
Μην παραπέμπετε σε υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης χωρίς να συμβουλευτείτε πρώτα τον κοινωνικό λειτουργό ή τον φορέα υλοποίησης
Οι ακατάλληλες παραπομπές ή η πίεση να «ζητήσει βοήθεια» μπορεί να γίνουν αντιληπτές ως απόρριψη.